Glaziazioen aroak

Orai dela 716 milioi urte bizitza guztiz desagertzear egon zen lurrean eta itsasoan izotz geruza lodi baten azpian. -50 graduko tenperaturak zeuden garai ahietan. Hizotz aldi ahundi baten ondoren (Proterozoikoa), bertze laur izotz aldi egon ziren, prekambrikoa, Ordovicicoa, behe karbonikoa, eta permokarboniferoa. Guero bero aldi aro bat izan zen; Kretázikoa.

Lurraren historian, badira amairor glaziazio aro desberdinhak eta glaziazio aro bakoitzaren barruan ba dira, garai otzagoak edo gogorragoak eta garai epelagoak, ahuei deitzen zaie glaziar eta glaziar harteko aroak.

Glaziar aroak ahuek dira:  Lenenengo glaziazioa proterozoikoa; 2.000 m.u., prekambrikoa, 700 m.u., Ordovicicoa, 440 m. u., behe karbonikoa 350 m.u., permokarboniferoa 295 m.u., Kretazikoa 80 m.u., oligozenoa 37 m.u.,  biber 2,500 m. urte, donau 1,800 m. urte, Günz 1.100 urte, Mindel 478.000 urte, Riss 200.000 urte, eta Würm 80.000 urte.

Glaziar arteko aroak berriz bertze ahuek dira: Kretázikoa orain dela;144 milioi urte, goi eozenoa 37 m.u., Biber- Donau 2 m.u., Donau-Günz 1,400 m.u., Günz-Mindel 866.000 urte, Mindel-Riss 424.000 urte, Riss-Würm 130.000 urte, glaziar ondorengoa 11.800 urte.

Garai epel eta hotzen joanetorrietan izotzak urtu eta mendiak erosionatzen joango dira gaur egun ezagutzen ditugun ibar, aran, ur bazter, leze edo sakanak utzi harte. Ur eta elur mugimendu ahueiri bateratuko zaizkio; landare, animali eta gizakiaren mugimenduak. Giroa epelagoa egitean, erdiguneko lenhuak iparraldera joango dira eskimal itxurazko gizakiaren atzetik hauek oituta bait dare giro hotzetara. Aro hotzetan arri landuen industria agertzen da. Giro epelagoetara ohituak bizi diren leiñuetan berriz, bi arpegi laduetako aitzkorak lantzen zituzten aro hotzetan leiñu hauek egoaldera ioango dira. Migrazio kauek ez ziren izaten guztizkoak eta bi leinhu kauen joan ethorrietan bien harteko nahasketa sortuko da.

Lehen urratsak

Gutxi dakigu gizakiak lurrean hemandako lein hurratsetaz, eta hau jakiteko nondik nora ioan diren gizakiaren lein hurratsak ahinbat azterketa moeta ezberdin gauzatu dira. Nondik norako horiek aztertzeko hurrats hauek urriak izan badira ere asko argitzen dute benetakoa den misterio honi benetakoa den adiera hemateko. Gaur egunean azterketa oriek eskola eta unibertsitateetaz aparte ere egiten dira. ikasgai honi historiaurreko ikasgaia deitzen diote. Eta materiale arkeologikoak aztertzear datza.

Egun batean norbait konturatu zen leize batzuetan gizakiak egindako margoak zeudela, hauek aztertzean heman zitzaion historiaurreko ikasgaieiri hasiera.  Lein gizaki haiek  ibai bazterretan eta leizetan bizimodua egin zezaketela ikusi zuten, abere basatietaz babesteko toki honak zeudelako eta arrantza oparoa zegoelaco.  Aztertu diren marrazki edo hezur pusketak dira materiale arkeologikoak. Honi esker jakin leike; Homo antecesor gizakia Atapuerkan bizi zen orain dela 800.000 urte.

Mesolitiko garaiean Würm glaziazioan (azkeneko glaziazioa) lein gizaki khauek fruitu biltzaileak eta ehiztariak ziren, sua egiten ikasi eta honen inguruan lein gizaki hura aurreratzen joan zen. lehin gizaki hura, bizi izan zen leize ahietan bertako biztanleak izan leiken hilotzak aurkitu dira. Leizeak hildakoak hilobiratzeko erabili eta gero, hilobi haiek otoi gune bihurtu ziren.

Neolitikoan, garai berri bat sortzen da historia aurreko ikasgaien arabera; Abereak heziz eta, lurra landuz (haziak ereiten) abelzaintza eta nekazaritza sortu ziren.

Paleolitoan, ehiztariak, arrantzaleak eta fruitu biltzaileak elkarren hartean merkatu librean bizi ziren.

Garai onetako aztarnak (laúrgarnén aroko artea) topatu dira kantauri lerro osoan.

No Replies to "Glaziazioen aroak"

    Dejanos tu opinión

    Uso de cookies

    Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

    ACEPTAR
    Aviso de cookies