Euskal Herria

Joanes.

Batikanoa, frantzia eta espanharengatik konkistaturiko gizarte bat gra, europako estaturik zaharrena, khau da, piriniotako bi aldeetan betidanik bizi eta elkarbizitzen saiaatzen den herria, uskaldunok edo baskoinak.

Naffarroan bizi garenen gizarteari. Hizkuntza, arauak eta gudarostea desegin digute. gizartea banatu eta zatitu digute baita ere gure buruaren ahurka borroka egin arazi digute.

Gaur egun Naffar gizartearen gehiengoak ez du ezagutzen bere historia, (zorionez gero eta gehiago gira gehiago iakin nahi dugunak) eta ez zaieaxola zer izan ginen, ezta ere nondik nora zijoan gure gizartea, askok erakutxi nahi digute Naffarroa euskal herriaren zati bat dela, izkutatuz Naffarroa uskaldunok sortutako Resuma edo estatua dela, frankoen eraginhagatik batez ere, ezen ahuek içan bait ziren eskatu ziotena Naffar gudariei eta buruzaguiey, guztiok ordezkatuko duen bat behar zutela.

Batikanoak, frantziak eta espanhak desegin arazi nahi duten herria gra uskaldunek sortutako herria, ezen Naffarroa da uskal Herriaren edo Naffartarren Estatua.

Naffar Erria gra

Eneko Ariza Naffarren lein Regea izan zen. Nafarroako Resuma 1017 urte luzez bizirik izan zen putre eta mikhak deseguin çuten harte. Euskadiko Iruzurra 80 urteko diktadura barruan bizirik dirau espanhren konstituzioa 1936 garren urtean signatu eta guero. Gaskunha, Errioxa, Gaztela, Arangoia, ere Naffarroaren parte dira Euskadi edo antigualeko Arabako NaffarTenentzia bezela.

Borrokak eta guduak.

Zelten eta Iberoen ethorrerak, Intxur, Buruntza, Moru, Murugain eta antzeko gazteluzarretan kampoko erasoaldien ondorioz arrizko arresi eta koierak prestazen hasi ziren, beranduago Romatarrek herrira iritxi eta Romaren legea ezarri zuten. Kartagotarrak Romarako bidean zirela, baskoei eskatu zieten laguntza eta gure arbasoek buru oskolik gabe borroka egitera Kartagotarrekin Romaren aurka ioan ziren.

Baskonak

Baskoiak. Paleolitikoan, Neolitikoan eta Burdin aroatik eta gaur egun harte, bizi gra Naffarroan. Egipziarrak geroglifodun idazkera eta ahien erlijioa erakusten çuten, Feniziarrek alfabetoaren lehen itzkiak idatzi zituzten dakigunez. Feniziarrek Líbanoko zedroarekin mendiko zelai eta larreak landatzen zituzten gero saldu ahal izateko. Ardoaren salmentaren eraguinez eta bertze herrialdeekiko arremanaren eraginez, Feniziarrek bere ardoa egiteko era eta aintzineko mahatzetaren kimetz desberdiñak zabaldu zituzten. Frantzia, portugal, edo Nafarroan. Baita ere Tunez, Líbano, Argelia, Egipto eta Grezian. Punico izena Feniziarrengatik datorkigu. Greziarrak Cataluniako Sortaldeko portu batzuetan ezarri ziren Kheltak. Zeltak (Indoeuropearrak) garai desberdinetan ethorri ziren Naffarroara. Iberoak: Iberoak Iberiar Penintsulan eta Levante guztian ezarri ziren K.a. VIgarren mendean. Kantabriarrak eta geroago Kartagotarrak, Kannaseko gudua K.A. 216 garrenean gertatu zen. Hondoren Romatarrak Julio Zesar buru çutela. Suevoak, Bandaloak, Alanoak, eta Frankoak (Orreagako gudua) Naffar guçtien Resuma Enneco Aritzarequin jaio ondoren Musulmanak Guadaleten Naffar gudarostea gainditu çuen, Pirata Normandoak. Gartzia Iñigez baitu zuten Sancho Garzesek Ebron muga jarri eta Errioxa, Lizarra eta Arangoia (Sobrarbe bere erdi mendébaldean, Cinca ibaia eta Boltañaren hartean dauden lurrak) musulmanen eskhutik berreskuratzen ditu. Beranduago Kalahorra, Arnedo eta Biguera berreskuratzen ditu hortaz Abd al Rahman III aserreturik Baldejunkeran (guesalazen) 921garrenean zapaldu egingo du.

Sancho II Garzes : Baskhonian dagoela Musulmanek Irunhea inguratzen dute. Guzuak oinetan idi larruak iantzi eta Musulmanak uste baino lehenago iritxi ziren, ekintza onek abarka izengoitia bakarrik ez zion heman, baita ere Musulmandarren gainetikako garaipena.

Sancho III Garzes : Asturias, Gaztela, Astorga, Araba, Bizkaia, Baskhonia, Arangoi (sortaldea), Sobrarbe, Ribagortza, Pallars eta Ipuzkoa berreskuratzeaz datza. Almantzor eta bere seme Abd Al Malik Rodaranho iritchi ziren. Ancho III Zinka ibaieko ibarra berreskuratzen du. Hil aurretik semeen artean utzi zituen ordurarte herria arduratzen zen lanetan. Haien artean Gontzalori, Ribagortzako Tenentziaren administrazioa eta eskubidearen (legue eta arauac) kudeaketa utzi zion. Gontzalok erraz menderatu zuen suso(goi) Arangoi guztian, “Arba de Luesia” eta Biel mendebaldean, Isabenako Arana sortaldean, eta, Ayerbe, Bolea, Huesca, Alquizar, Naval, Graus, Ejea, Barbastro ta Benabarre, egoaldean. Bestalde; Uncastillo, Luesia, Biel, Agüero, Murillo, Cacabiello, Marcuello, Loarre, Buil, Boltaña, “Morillo de Monclás” ta Abizanadaco Castielloak indartu zituen. Baita ere Bihurtu zuen Arangoiko Tenentzia (Khonterria). Bere seme Ramiro lehenengoari utzi bait zion oraí khonterri zenaren administrazio eta legearen kudeaketa. Ramirok, Gontzalo hil eta Ribagortza, Sobrarbe, Pallars, Cinca ibaia eta “tierratona” ibaiaren ur bazterrak indarrez artu zituen. Ramirok Arangoiako konterria Realengo bihurtzen du eta Bere burua Ramiro leinengoa Arangoiakoa bezala izendatzen du.

Gartzia Sanchez: Sancho III Gartzea zendu eta gero Gartzia Sanchez zen Rege Naffarroa osoan eta honen anaiak Fernando, Ramiro eta Gontzalo Resumaren Tenente edo Konte. Fernando I leinengoak orai Gaztelako Konte, Bermudo III garrena (Galizia eta Leongo Rege) ren arrebarekin ezkonduko da, Fernando leinengoak izkilluak athera zituen bere suiaren aurka Cea eta Pisuergaren artean dauden lurrak Gaztelarentzako berreskuratzeko, bere anai Gartzia III garrenari laguntza eskatuko dio, Gartzia III Sanchezek baiezkoa hemango dio Atapuerkan muga iarri eta Arabako muga egiten duten lurren iabegotzaren ordez (Oca mendiak, Bureba, Trasmiera eta Merindadeak bertze lurrekin) . Bermudo Tamarongo guduan erahiltzen dute 1037garnen urtean oinordekorik gabe. Fernando I, Bermuderen suia Leongo Resumarekin geratuko da, 17 urte beranduago atapuerkako gudua gertatuko da, Gartzia Sanchez eta Fernando I leinengoaren aurka, Fernandok bere Anai eta Naffarrroako Regue zena akatzen du zin eginiko akordioa ez betetzearren eta bere burua Gaztela eta leongo Fernando I leinengoa bezela izendatzen du. Sancho IV Garzes: 14 urterekin Atapuerkako gudu zelaiean Rege izendatua, bere anaien trikimailu politiko baten viktima izan zen Sancho IV garrena. Ramón bere anaiarekin ehizean zegoela 1076 garagartzároaren laurean Peñalengo sakanatik bera bota zuen, honek eragingo zuen Leongo Alfonso IV garrenaren eta Aragoakao Sancho Ramirezen Naffarroako inbasioa Errioxa okupatuz eta Sancho Ramirez Naffarroako Rege izendatuz.

No Replies to "Euskal Herria"

    Dejanos tu opinión

    Uso de cookies

    Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

    ACEPTAR
    Aviso de cookies