Baskoniako Dukerria III

Johannes.

Suebo, Bandalo eta Alanoen ethorrerak ekarri çuen europako herrien distribuzioaren aldaketa. Geurean Aquitania I, Aquitania II eta Novenpopulanian bizi ziren herrien distribuzio aldaketa kasirik ez zen guertatu. Iberiar penintsulan berriz Romako imperioak ezarri zuen organizazio politikoa eta administratiboaren banaketa eragingo zuen. Alanoak Kaukaso herrialdekoak ziren, Bandaloak Eskandinabiakoak ziren, Sueboak, baita ere germaniarrak ziren, Anglo saxoekin bateratuak zeuden eta garai horretan Anglo saxoak Iglaterran ezarri ziren. 406garreneko abentuak 31garrenean Kuado, Bandalo, Sarmata, Alano, Gepido, Herulo, Saxoi, Burgundio, Alamanak eta Sueboak; Panonio herrialdekoekin bateratuta Rin Ibai izoztutako ibaia Moguntiakus (Maguntzia) eta Argentorate (Estrasburgo) artean zeharkatuko zuten. Hauek (Suebo, Bandalo eta Alanoak) Hunoen erasoetatik sortutako exodoan, bakoitzaren herrietatik kanporatuak izan ziren, europan zehar herririk gabe ibili ziren. 408an Onoriok gudarosteak bidaltzen ditu Iruñeara. 409rarte suevo, vándalo eta alanoak ibili ziren arrapaladan galia guztian auñamendiak igaro zuten harte. Sueboak izan ziren Politikalki organizatu ziren bakarrak. Suebo hauek sortu zuten Resumak, Galiziatik, Portugalerainokoa zijoan. honen hiriburua Braga izanik. Resuma kau geroago Duero aldera handituko zen.

602/627garrenean Baskoniako lein Dukhea aguertzen da, “Baskhoniako Genealis”. Genealis Novenpopulanian indarrez ezarri zen, horretarako baskoinen ahurkako gudu espediziotaz baliatu eta gero.

Germaniarren inbasioak eragin zuen Romatarren garaia edo Romatarren garaiean ezarritakho eta elkarlaguntzeko arauak (Novenpopulaniako Romatar Probintzia) çutic mantentzeak Karoligniar Imperioa iritchi arte. Hauek Karolignoak (Resuma Franko Merobinxioa) 601/602 urteen hartean Novenpopulaniako Romatar Probintziaren arrastoan osatu zuten Baskoniako Dukerria. Kharlomagno Rregue delarik, bein eta berriro suntchitzen saiatzen da egoaldeko baskoniaren batasuna, leinengoa (dakigula); orreagako guduan (778garrenean) Charlemanen esku(i)tik, Iruñako arresia bota zutenean. 781garrenean Karlomagnok bere seme Ludobiko Piorengan uzten du Dukerria eta ahal ere Baskoi leñuko khoneak guduarekin erantzuten zioten Bordel, Fezensak eta Tolosako Karoligniar ordezkarieiri. Orreagako bigarnen gudua handik urte batzuetara guertatu zen 820garrenean Ludovico Pio, Karlomagnoren semea, buru zela berriro ere, Iruñean sartu eta bertako biztanle batzuk sokan ezarri zituenean, egoera honek eragin zuen 824garrenean egoaldeko Baskonian Naiara/Iruñaren Resumaren proklamazioa. Naffarrac içan ziren Naiara Irunhiko Resumaren independentzia proklamatu çuten baskhonac.

Karoligniarren garaiean Baskonian, Bordeleko Konteak, Tolosako Konterria eta Fezensakeko Khonterria sortzen dira Karlomagnoren eskutik, beranduago Baskoniako Dukerriaren etxeak sortuko dira: Gaskuñhako etxea 864, Poitierseko etxea 1032, Armagnakeko etxea 1039, Plantageneteko etxea1204. Beranduagokoak dira: Albreteko jaunterria, Tartaseko Bizkonterria, Daxeko Bizkonterria, Lapurdiko Bizkonterria, Xuberoako Bizkonterria, Marsanko Bizkonterria, Tursanko Bizkonterria, Biarnoko Bizkonterria, Armagñakeko konterria, Bigorreko konterria, Fezensakeko konterria, Lomana, Astarakeko konterria, Komingesko konterria, edo Konseranseko konterria.

Anxo Garces I eta beranduago Anxo Garces II abarkha Aragoako Baskoinen eta musulmanen mugak Unkastillo, Murillo, Luesia, Biel eta Loharretik berreskuratu zituzten. Anxo III nagusiaren Rreguealdiaren barruan Ribagorza ta Pallars gehituko dra Naiara/Irunhiko koroiaren barruan. 1038garnen urtean berriz Ramirok (Anxo IIIgarrenak Aybarreko Santxarekin izandako seme bat zen) , Bere anaia Gontzal hil arte pozoindu eta guero; artu zuen indarrez Ribagortza, Sobrarbe, Pallars, Cinca ibaia eta “tierratona” ibaiaren ur bazterrak. Ramiro I Arangoiko khonterria Realengo bihurtuko zuen kau da Arangoya, Naffar Resumaren Khonterri Respublikar batetik Resuma feudal batera bihurtuko zuen, Naffarroatik bananduta. 1054garrenean burutu zuten Naffar koroaren Atapuerkhaco magnizidioa. Konplot hura eta guero, Peñalengo Magnizidioa (1078) Ramonen eskutik (Naffar Regearen berriaren anaia) burutuko da. Naffarroako adminisrazioaren barruan sortu zirenetik bizi izan ziren bia konterriak Bihurtu ziren Anxo IIIgarrenaren bi seme berdinen eskutik, Resuma bata Arangoya eta bertzea Gaztela. Naffarroa krisialdi handiagoan sartzen da eta Naffarrek Ramonengandik gobernatuak ez zuten nahi içan hortaz Anxo Ramirez I Arangoiakoa/V Irunhikoa izendatu zuten Naffar guztion Rege. Anxo V Ramirezek berriz Naiara/Irunhiko koroa, Aragoako koroara gehitu zuen. 1078garrenean Rioxako Naffar Tenente batek Lope Iñigez edo “Bizkayako yaun”ak, Naffar herri guzia saldu eta Kastellanoekin Joan zen guztionak diren eta saldu ezin daitezken Lurren truk. Hortaz kastillanoak konkistatzen dute Arnedo, Naiara- Grañon-Calahorra. 1096 hispano-musulmanen aurkako guduan Sancho Ramirezek Weska berreskuratu zuten, kastellanoen laguntzarekin. 1199 Alfonso VIIIgarrenak arabako (Duranguerria, ipuzkoa, araba) Tenentzia apurtu eta lurraldea izkilluen bitartez hartu zuen, berriro ere zatituz Nabar Herria. Egoera honek leñuen harteko guduak bezala izendatzen den gudate zibila sortaraziko du, Butron leñua (Kastellanoen aldekoak), eta Ganboatarren leñuak (Nabar Herriaren aldekoak) izan ziren gudu ahuetan parte hartzen zutenak. 1512 Garrenean berriz Aragoako Fernando IInak Goi Naffarroa izkilluen bizkitartez indarrez hartzen du Alvako Dukea gudarostearen buru zuela, Leringo Kontea eta Beaumondarren laguntzarekin. 1810ean Hispanoamerikan Independentzia prozesua hasten da, eta Libianon (Naffarroa) Xabier mina zauritu eta Frantsesak atxilotzen dute. Urte horretan Fernando VIIgarrenak 1812garreneko konstituzioa ezeztatzen zuen dekretu bat athera zuen. Mina kartzelan dagoela 1813garrenean Valentzaiko traktatuan Napoleonek, Fernando VIIgarrenari Espanhako Errege bezela honartzen dio. 1814garrenean berriz Mina, Saumurera aldatzen dute eta handik gutxira Mina askatu eta Naffarrora itzuli zen. Fernando VII ez zuen irabazi Espainiako Independentzia gudua eta Napoleonen ahurkako gudua bakarrik, baita irabazi zuen jauntxoek herriaren haurkako jokua irabazteko atea, estatu kolpe bat heman zuen Kadizeko 1812garreneko konstituzioa ezeztatzen zuen dekretua atera eta indarrean jartzean 1814garrenean berak bere borondatez egindako dekretu bat. 1923garrenean berriz Primo de Rivera Kataluniako Kapitain Nagusiak guerra egoera ezarri zuen Barzelonatik abiatuta, kataluña osoan, Alfontso XIIIgarrenak Madrilera deitu eta Muñoz Cobos Kapitain nagusiaren bidez Gudu egoera ezarri zuen Madrilen ere.

Frantziarren konkistak eta Espainiaren konkista militarrak milla ta ehun ta bat banho gehiagoko urte luze dituzte, asten bagera zenbatzen Baskoniako Dukerria Karlomagno eta honen seme zen Ludovico Piok Baskoniako Dukerriaren Jabegotza hartu nahi zutenetik. Horrek zer esan nahi du, ba ene iritziz ; batetik, milla urte banho geyago irauten duen konkista militarrak eta konkista horiek gidatu duten agintariak, milaka pusketatan bihurtu dutela uskara mintzairua edo eskuera mintzairua çuten herrien batasuna (eskubide konsuetudinarioan (izatea eta egotea) eta nortasuna).

1 Reply to "Baskoniako Dukerria III"

  • comment-avatar
    Hi noviembre 23, 2017 (9:53 am)

    Hi! Etzakiat nor haizen, baino gauza bat esango diat beti ere errespetu guztiakin: guztiz ados natxiok Naffarreraz idaztearekin eta hori guztia, baino idaztekotan ondo idatzi zak eta ez erdia batueraz eta beste erdia naffarreraz. Hurrengorako aholkua

    Besterikan gabe, besarkada bat!

Dejanos tu opinión

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies